De Leeghwaterstraat

De heer Leeghwater heeft voldoende van zich doen spreken om een straatnaam naar hem te vernoemen. Waterbouwkundige Jan Adtiaanszoon Leeghwater (what’s in a name) leefde van 1575 tot 1650 en had de leiding bij het droogleggen van tal van meren, zoals de  Beemster, De Schermer, Hij is ook de schrijver van het Haarlemmermeerboek.

De Stephensonstraat is een van de eerste straten van Elinkwijk, de wijk die in Nieuw-Zuilen werd gebouwd voor de werknemers van de twee grote fabrieken die in Zuilen neerstreken: de Wagon- en Bruggenfabriek Werkspoor en Staalgieterij Demka.

De wijk ‘Elinkwijk’

Door de komst van Werkspoor (1913) en Demka (1916) ontstond een grote behoefte aan woningen in de omgeving van de beide fabrieken. Om een ‘mooie tuinwijk’ mogelijk te maken werd de benodigde grond door de familie Elink Schuurman, voor een matige prijs verkocht. Om de familie voor dit gebaar te eren werd daarom aan de wijk de naam Elinkwijk gegeven.

Het bouwplan is van architect Karel Muller en omvatte: ‘… 310 huizen, met enkele uitzonderingen van winkelhuizen en beambtenwoningen, alle voor werknemers bestemd, die hier voor een lage huur een ruime woning met flinke tuin voor het kweken van groenten verkrijgen.’ De huizentypes verschillen enorm: grote woningen voor de chefs en bazen en kleinere voor de arbeiders.

De Leeghwaterstraat

De Leeghwaterstraat is een korte straat waar geen winkeliers gevestigd zijn. Om u toch een idee te geven wie hier woonden (volgens een bestand uit 1938-’39 waarin per straat, per huisnummer wordt aangegeven wie de hoofdbewoner is en wat zijn/haar beroep is), stel ik hen aan u voor:

Op nummer 1 woonde de behanger J. Dolman.

Nummer 3 huisvestte P.G. Slot, arbeider bij Werkspoor.

Naast hem woonde A.S. Wijsman van beroep bankwerker. Dat was ook het beroep van zijn buurman op nummer 7: de heer E.H. van Pommeren.

Het wordt een heel fabriekje in deze straat. Op nummer 9 woonde de slijper J.Th. van Berkel en daarnaast woonden op de nummers 11 en 13 de families De Bruyne en Wijsman, van wie de kostwinners respectievelijk zandvormer en leemvormer als beroep hadden.

In het laatste huis aan de oneven zijde woonde de heer J. van den Aakster, die te boek staat als ‘werkman’

Zoals in de meeste gevallen heeft ook de Leeghwaterstraat twee kanten:

Aan de even zijde komen we op nummer 1 bij C. Koning, metaalbewerker.

Naast hem woonde de weduwe W.G.A. Hartsuijker-van der Vechte. Op de nummers 6 en 8 woonden J. Meijneke (gepensioneerd) en S. Lugten, draaier.

Als de draaier zich omdraaide naar de andere kant, kwam hij twee gepensioneerden tegen. Op nummer 10 W. Meijer en op nummer 12 W.J. Homburg.

 

Vermeldenswaard is nog een opmerkelijk knipsel uit een krant van 1934:

Utrechts Nieuwsblad 23 november 1934

 

Verplaatsing Hulppostkantoor Elinkwijk

De Directeur van het Postkantoor bericht ons, dat op Zaterdag 24 dezer na afloop van den dienst het hulppostkantoor te Elinkwijk verplaatst wordt van de Fultonstraat naar het in de onmiddellijke nabijheid gelegen perceel Wattlaan 4 hoek Leeghwaterstraat.

Zo hebt u een kijkje genomen in de Leeghwaterstraat van toen.

Het lijkt me sterk dat er straten in Zuilen of Utrecht, wat zeg ik, in Nederland waren, die fraaier versierd werden ter gelegenheid van de bevrijding dan die van ‘Elinkwijk’. Dit zijn de erebogen in de Leeghwaterstraat. Werkelijk fantastisch opgesierd met Rood Wit en Blauw, maar ook met heel veel groen.

Meer weten over de Leeghwaterstraat en/of Zuilen: www.museumvanzuilen.nl

De Röntgenlaan

De Röntgenlaan dankt zijn naam niet aan de natuurkundige Röntgen die de naar hem genoemde Röntgenstralen ontdekte.

De Zuilense Röntgenlaan is vernoemd naar G(erhard) M(auritz) Röntgen (*1795 †1852)! Over deze G.M. Röntgen schreef de publicist A. Engelfriet: ‘… financierder was een zekere Röntgen, tevens eigenaar van de Rotterdamse Nederlandsche Stoomboot Maatschappij, die een winstgevende lijndienst op de Rijn exploiteerde. Röntgen kwam met het eerste exploitabele spoorwegplan in Nederland.’

In het spoorwegplan van G.M. Röntgen was opgenomen een (niet uitgevoerd) plan voor een exploitabele spoorlijn tussen Rotterdam en Aken, een voorloper van de Betuwelijn. Het is juist deze ‘verdienste’ waardoor de laan naar hem vernoemd is, precies in een wijk waar de straten en lanen meestal vernoemd werden naar uitvinders die min of meer gerelateerd zijn aan de treinenbouw (Werkspoor) en het staalgieten (Demka).

De wijk ‘Elinkwijk’

Door de komst van Werkspoor (1913) en Demka (1916) ontstond een grote behoefte aan woningen in de omgeving van de beide fabrieken. Om een ‘mooie tuinwijk’ mogelijk te maken werd de benodigde grond door de familie Elink Schuurman, voor een matige prijs verkocht. Om de familie voor dit gebaar te eren werd daarom aan de wijk de naam Elinkwijk gegeven.

Het bouwplan is van architect Karel Muller en omvatte: ‘… 310 huizen, met enkele uitzonderingen van winkelhuizen en beambtenwoningen, alle voor werknemers bestemd, die hier voor een lage huur een ruime woning met flinke tuin voor het kweken van groenten verkrijgen.’ De huizentypes verschillen enorm: grote woningen voor de chefs en bazen en kleinere voor de arbeiders.

De Röntgenlaan

De Röntgenlaan heeft (in de Zuilense periode, dus vóór 1954) weinig verhalen opgeleverd die vermeldenswaard zijn. Geen ‘winkel op de hoek’, geen markante figuren en geen bijzondere bebouwing. Om u toch wat wetenswaardigheden van deze straat te geven, plaatsen we hierbij de namenlijst van ‘de hoofdbewoner en zijn beroep’, per huisnummer. Dit is de situatie omstreeks 19338-’39 zoals die voorkomt in het adresboek van de gemeente Utrecht (waarin ook de Zuilense straten worden vermeld).

 

1   J. Peffer                    vormer.

3   B.G. Rademaker      schoenmaker.

5   J. van Zoelen           bankwerker.

7   F.W. van den Broek voorm. arb. N.S.

9   L.J. van Nuss          walsendraaier.

11 G. van Dijk               los arbeider N.S.

13 J.P.L. Borgers          sjouwer.

 

2   J. Jansen                 grondwerker.

4   G.J. Rietschoten      rijtuigmaker.

6   J.J. Bakkenes          gepensioneerd lid Gem. Raad v. Zuilen.

8   Chr. de Wolf            gepensioneerd agent van politie.

10 F. Waalst                 stoker.

12 W.A. van Baaren     electrisch lasscher.

14 P.J. Lommen           smeltersbaas.

Zoals u ziet woonden in de Röntgenlaan dus ook mensen die niet op de fabrieken van Werkspoor en Demka werkten.

De Röntgenlaan, gefotografeerd maart 1999. Foto van Het Utrechts Archief.

Meer weten over de Röntgenlaan en/of Zuilen: www.museumvanzuilen.nl

De Fultonstraat

De Amerikaanse ingenieur en uitvinder Robert Fulton leefde van 1765 tot 1815. Fulton werkte lange tijd in Engeland en Frankrijk waar hij zonder veel succes experimenteerde met de verdere ontwikkeling van stoomboten zoals met een exemplaar dat in 1802 op de Seine voer. Een door mankracht aangedreven onderzeeboot werd eveneens geen succes.

Wel een groot succes werd, na zijn terugkeer in Amerika, een door hem ontworpen stoomboot, die het vervoer over water definitief veranderde.

N.V. Bouwvereeniging Elinkwijk

Door de komst van de Wagon- en Bruggenfabriek Werkspoor (1913) en Staalgieterij Demka (1916) ontstond een grote behoefte aan woningen in de omgeving van de beide fabrieken. Om een ‘mooie tuinwijk’ mogelijk te maken werd de benodigde grond door de familie Elink Schuurman, voor een matige prijs verkocht. Om de familie voor dit gebaar te eren werd daarom aan de wijk de naam Elinkwijk gegeven.

Het bouwplan is van architect Karel Muller en omvatte: ‘… 310 huizen, met enkele uitzonderingen van winkelhuizen en beambtenwoningen, alle voor werknemers bestemd, die hier voor een lage huur een ruime woning met flinke tuin voor het kweken van groenten verkrijgen.’ De huizentypes verschillen enorm: grote woningen voor de chefs en bazen en kleinere voor de arbeiders.

De Fultonstraat

In de Fultonstraat komen we geen enkele winkel tegen en er zijn geen scholen of bedrijven bekend. De enige foto in de collectie van het Museum van Zuilen, is van een ter gelegenheid van de Bevrijdingsfeesten na de Tweede Wereldoorlog versierde Fultonstraat.

Gelukkig schreef Lieneke Blom, Fultonstraat 13 haar herinneringen aan de straat voor ons op:

‘Ik ben in 1936 geboren in de Fultonstraat. Onze wijk lag tussen de fabrieken van Demka en Werkspoor in. Dat was in de oorlog, met de bombardementen en beschietingen vanuit de lucht een gevaarlijke omgeving.

In deze fabrieken werkten duizenden en mensen. Bovendien lag naast de Demka ook nog een spoorbrug over het Merwedekanaal, daarover kwamen de treinen uit het hele land. ’s Avonds kwamen heel erg vaak vliegtuigen over vliegen, die hingen hoog in de lucht en als die schoten stond alles in lichterlaaie.

Een keer kwamen er vliegtuigen en die gooiden bommen op de Demka. Mijn moeder riep toen vanaf de overloop boven “Er vliegen allemaal armen en benen door de lucht!” Gelukkig was het slechts een houtstapel bij de Demka die in de lucht vloog!

Mijn vader had met mijn broer in de tuin een ondergrondse schuilkelder gegraven. Ze dachten: “als er een bombardement komt zijn wij daar een beetje veilig”. Ook onder de vloer in de kamer was een luik met een schuilplaats. Tussen twee kasten was ook een schuilplaats, daar werden koffers, schoenen en andere dingen voor gezet. Er was wel eens een razzia en dan vlogen de mannen naar boven, kropen tussen de kasten en bleven daar wachtten totdat alles veilig was…

Op een dag waren we aan het hinkelen toen er in de Bessemerlaan op de hoek twee grote Duitse vrachtwagens stopten bij een huis waar een familie een joods meisje, Roosje, in huis had. De soldaten schopten de deur kapot, het meisje moest mee. Mevrouw Köhler, niet de moeder van Roosje, deed er alles aan om te voorkomen dat Roosje werd meegenomen. Toen moesten ze alle twee mee! De mevrouw is na de oorlog niet meer teruggekomen, Roosje wel’

Dit is (voor alle duidelijkheid) de Fultonstraat die op schier onnavolgbare wijze is versierd. Een grote erehaag en volop versieringen met vlaggen van de bevrijders: Engeland, Amerika en Rusland hangen bovenaan. De Zweedse vlag ontbreekt natuurlijk ook niet. Links op het straatnaambordje staat: Dank Aan Zweden.

Meer weten over de Fultonstraat en/of Zuilen: www.museumvanzuilen.nl

Oud Nieuws 11 december 1967

Jongens vernielen met sneeuwballen ruiten

(Van een onzer verslaggeefsters)

UTRECHT — Twee scholieren, van 11 en 12 jaar, zijn zaterdagmiddag door de kinderpolitie gehoord omdat zij bij het sneeuwballengooien tien ruiten hadden vernield. De ruiten sneuvelden in de Prinses Ireneschool aan de Johannes Uitenbogaertstraat. Na verhoor zijn zij aan hun ouders meegegeven.

Oud Nieuws 10 december 1953

Voorjaar in de winter

Kuikentjes in December! — Dat het zachte weer ook in de dierenwereld invloed oefent, bewijst bovenstaand plaatje. Het is de hen Hermelijn, die haar eigenaar de heer J.C. Marbus, Werner Helmichstraat 75, Zuilen, vier springlevende kuikens als een late St. Nicolaas-surprise aan bood. Het spreekt wel vanzelf, dat de beestjes onder deze omstandigheden bijzondere zorg vragen, doch daarvoor zal de heer Marbus zeker wel zorgen!

Oud Nieuws18 november 1963

 

Pistoolschoten in Sonoystraat

Arrestant ontkomt aan politieman

In optocht naar het bureau

Er zijn vannacht schoten gevallen in de omgeving van de Sonoystraat te Utrecht. Zij kwamen uit ’t dienstpistool van een agent van politie, die tegen half 5 in de Prinses Irenelaan een man had aangehouden.

De politieman, die daar per fiets de ronde deed, had gehoord hoe een auto werd gestart. Hij was gaan kijken en had nog net gezien, hoe de auto wegreed en tegen een andere wagen botste. Hij heeft de bestuurder gesommeerd uit de auto te komen en hem gearresteerd op verdenking van autodiefstal.

Omdat de politieman alleen was en zijn fiets mee moest nemen, heeft hij zijn arrestant bevolen voor hem uit te lopen in de richting van het bureau Rode Brug. Ter hoogte van de J.S. de Rijkstraat heeft de man het plotseling op een hollen gezet. Dit deed de politieman zijn pistool grijpen en schoten in de lucht lossen.

Desondanks holde de man door. Via een brandgang achter de Sonoystraat en enkele tuintjes heeft de man weten te ontkomen.

Er is nog een radiowagen ter assistentie verschenen. Alle zoeken is evenwel zonder resultaat gebleven.

Fotobijschrift: bij dit knipsel plaatste de redactie geen foto. Dus een andere foto uit de collectie, wel politie maar geen ontsnapte arrestant…

 

Oud Nieuws 17 november 1897

ZUILEN. Op de pannenfabriek van den heer W. Weener was het gisteren een feestdag, waarop Jan van Schoonhoven zijn gouden jubileum als werkman op genoemde fabriek vierde. Aan welverdiende blijken van belangstelling heeft het den man niet ontbroken; zoowel vele stoffelijke bewijzen van achting als tal van gelukwenschen waren zijn deel. Van de fabrikanten de heeren Weener en Zoons ontving hij o.a. een zeer schoonen sigarenkoker met zwaar goud beslag, waarop eene inscriptie was aangebracht.

Nog 3 broeders van bovengenoemde Van Schoonhoven zijn reeds tal van jaren bij den heer Weener werkzaam.

Fotobijschrift: Arbeiders van één van de Zuilense pannenfabrieken die we voor de fotograaf zien poseren. Zij hebben zelfs voor een feestelijk tintje gezorgd, gezien de bloemen op de voorgrond.

 

Oud Nieuws 15 november 1949

ZUILEN

GEEN STRAATFOTOGRAFEN EN… GEITEN MEER.

In de vergadering van de Raad komt aan de orde een voorstel om de Gezondheidsverordening te wijzigen in dier voege, dat het in de kom der gemeente verboden zal zijn, geiten te houden. Er bestaat reeds een verbodsbepaling t.o.v. het houden van varkens, doch als het voorstel wordt aangenomen, zullen geitenhouders hun beestjes moeten opruimen. B. en W. kunnen van dit verbod ontheffing verlenen tot wederopzegging en onder zodanige voorwaarde, als zij nodig achten in het belang der reinheid en tot wering van stank.

Ook is er een voorstel om te verbieden aan het publiek aan te bieden op of aan de openbare weg fotografische opnamen te maken tegen betaling. Alleen wanneer door B. en W. ontheffing van dit verbod wordt verleend, zal zulks onder bepaalde voorwaarden mogen geschieden. Dus geen straatfotografen meer.

Fotobijschrift: Kijk, dat van die geiten, daar kan ik me wat bij voorstellen, maar dat van die straatfotografen is niet gelukt. Dit is zo’n plaatje. Er kwam een fotograaf door de straat die van de daar ronddwalende kinderen een ‘staatsieportret’ maakte. Enige dagen later belde hij aan en bood de foto ‘van uw oogappeltje’ te koop aan. Bij weigering verscheurde hij ter plekke de foto. Zo ook deze, van Leen van den Heuvel. Die vond het zo erg, dat hij op zoek ging naar alle stukjes en die weer aan elkaar plakte. Éen stukje van de puzzel ontbreekt, maar hij heeft de foto al die jaren bewaard.

 

 

Oud Nieuws 11 november 1961

VEEL BELANGSTELLING ondervonden de heer F.W. Stroeve en mevrouw P. Stroeve-de Bruin, Bessemerlaan 87 in Zuilen, bij hun deze week gevierde gouden bruiloft. De heer Stroeve is 73 jaar, zijn vrouw 76 jaar. Er zijn 3 kinderen en 7 kleinkinderen. De heer Stroeve is metaalbewerker geweest: van zijn 19e jaar bij Werkspoor en de laatst 16 jaar voor zijn pensioen bij de Demka. In de klaverjasclub van de personeelsvereniging Demka is hij een populaire figuur.

 

Oud Nieuws 4 november 1960

Tafeltennisderbies vragen aandacht.

De twee derby’s in de overgangsklasse van de tafeltennis-competitie doen in belangrijkheid niet veel onder voor elkaar. Echter, bij Vriendenkring-Wilskracht vormen kampioenskansen de inzet, bij Wilskracht 2-UTTC doemt de laatste plaats op.

In de St.-Bonifaciusstraat zal Vriendenkring het zich als een eer rekenen Wilskracht één of twee punten afhandig te maken. Wij betwijfelen echter of Vriendenkring in staat zal zijn Wilskracht een eerste nederlaag toe te brengen. Het ligt in de lijn der verwachtingen dat Bertus Swart voor Wilskracht drie winstpartijen boekt. Dat is een belangrijke ruggesteun, waarschijnlijk voldoende voor de uiteindelijke overwinning.

Bij de Wilskracht-reserves zal een eerste overwinning lonken. Het wil ons echter voorkomen dat UTTC beneden zijn stand leeft. Hiervoor is wel een oorzaak aan te wijzen, nl. het gemis aan een goede derde speler. Dries en Broekman mogen is staat worden geacht de Wilskrachtreserves naar een nederlaag te spelen. Of wordt het een gelijk-spel.

Frans Smulders zal goed doen in de thuiswedstrijd (in zaal Croeselaan 16) HOC niet te onderschatten.

Fotobijschrift: Dit is de ruimte waar getafeltennisd werd, zoals in bovenstaand bericht gemeld is. De St.- Theresia meisjesschool en de St.- Ludgerus jongensschool te Zuilen deelden samen de gymzaal. Rondjes lopen onder toezicht van de gymleraar en zitvoetbal staan me hier het meest van bij. En natuurlijk ‘de reis om de wereld’. Dat was een gymles vlak voor de grote schoolvakantie, waarbij alle toestellen zo werden neergezet dat zij een lange sliert vormden. Zo moest je dan via de matten, paard, touwen, ringen enz.  naar het laatste onderdeel zien te komen. Ook toen al gold de regel, meedoen is belangrijker dan winnen. (Of heb ik dat zelf verzonnen omdat ik nooit won?)