De Dr. Schaepmanstraat en het -plein

Begin wintigste eeuw streken twee fabriek neer in Zuilen: Bruggen- en wagonfabriek Werkspoor en Staalgieterij J.M. de Muinck Keijzer (Demka). Voor werknemers werden al snel woningen gebouwd door de algemene woningbouwvereniging ‘Zuilen’ en bouwvereniging ‘Elinkwijk’. In de toen nog sterk verzuilde samenleving ontstond behoefte aan woningen voor uitsluitend Rooms-katholieke bewoners. Voor hen bouwde ‘Prinses Juliana’ complex 2 op een kavel tussen de Geraniumstraat en de Tuin van Kol (het huidige Julianapark).

– De Rooms-katholieke woningbouwvereniging ‘Prinses Juliana’ zou eigenlijk ‘St.-Joseph’ gaan heten, maar in 1909, het jaar van oprichting, werd een prinsesje geboren. Het bestuur koos toen voor de naam ‘Prinses Juliana’.

De plannen voor complex 2 werden in eerste instantie afgewezen omdat ze in de ogen van de overheid te luxe waren. De afwijzing werd verdedigd met de opvatting dat het zulke luxe woningen zijn ‘dat het wel middenstandswoningen lijken’! Daarom moesten onderhandelingen de partijen op één lijn brengen en dat viel niet mee. Alle tegenslagen vertraagden de bouw van de 252 geplande woningen aanzienlijk. De eerste kwamen pas in 1928 beschikbaar en het ging in totaal vijftien jaar duren voordat het gehele project gereed is. Het waren dan wel meer woningen geworden.

De woningen in de Dr. Schaepmanstraat werden ontworpen door architect Rietbergen. ‘Het nieuwe complex bestaat uit arbeiderswoningen, die van ƒ 4,75 tot ƒ 6,50 [dat was per week, maar in guldens dus!] huur doen, gebouwd met rijkssubsidie, onder garantie van de gemeente.

Moeilijkheden bij den bouw hebben zich tot heden niet voorgedaan, of het zouden moeten zijn de moeilijkheden voor den architect om met een bouwsom van ƒ 2400.- per woning, alles (ook de grondprijs) inbegrepen, solide en aangenaam te bouwen.’

Herman J.A.M. Schaepman (1844-1903) was een Nederlands dichter, Rooms-katholiek priester, theoloog en politicus. Het devies van Dr. Schaepman luidde Credo, Pugno (Ik geloof, ik strijd). Mgr. Schaepman werd vaak aangeduid als ‘de doctor’.

In de Dr. Schaepmanstraat woonde op nummer 14 de familie Van der Werff. De heer des huizes, A.A. van der Werff, was voorzitter van de Nederlandse Rooms Katholieke Steenfabriekarbeiders Bond. Om zijn verdiensten voor de bond werd hij opgenomen in de gemeenteraad van Zuilen. De grootte van zijn gezin, veertien kinderen, maakte het noodzakelijk dat hij de beschikking kreeg over twee woningen om hen te huisvesten.

De heer van der Werff werd wethouder voor de Katholieke Volks Partij.

De zoon van deze wethouder, A.J. van der Werff, kwam kort na de Tweede Wereldoorlog om het leven. Hij was instructeur in het Nederlandse leger en zag leerlingen oefenen met handgranaten, dummy’s. De instructeur zag dat er een echte granaat tussen zat, die bovendien op scherp stond. Hij bedacht zich geen moment, schreeuwde de leerlingen weg en hield de granaat tegen zich aangedrukt om zo de gevolgen van de ontploffing voor andere omstanders zo klein mogelijk te laten zijn. Een en ander volgens de officiële instructies (!). Hij heeft deze daad zelf met de dood moeten bekopen.

 De heer A.J. van der Werff (zoon van de heer A.A. van der Werff) offerde zich op door een handgranaat tegen zich aan te drukken. Zo spaarde hij verschillende levens. Hij kreeg een begrafenis met militaire eer. Hier verlaat men de St.-Ludgeruskerk. De leden van de NBS  afdeling Zuilen vormden een erehaag.

Het bestuur van de St.-Ludgerusparochie organiseerde jaarlijks een bijzondere collecte die ten goede kwam aan het missiewerk. Dit deed men met een zogenoemde missieweek. Om de aandacht van de parochianen – van wie er natuurlijk heel veel in de ‘Julianabouw’ woonden – goed in beeld te houden werd een ‘Missiekruis’ geplaatst in het perk van het pleintje.

Meer weten over de Dr. Schaepmanstraat en -plein en/of Zuilen: www.museumvanzuilen.nl

De Jan Overdijkstraat

Wie was Jan Overdijk? Daarvoor kijken we in een oud krantenknipsel dat melding doet van de plannen van woningbouwvereniging ‘Prinses Juliana’, om te gaan bouwen op het ‘Julianaterrein’:

‘Het zal onze lezers, zeker de oude Josephmannen aangenaam treffen, dat het bestuur van ‘‘P. J.’’[1] er in geslaagd is, de medewerking van den Zuilenschen gemeenteraad te verkrijgen voor het vaststellen van de volgende straatnamen: St. Josephlaan, Dr. Schaepmanlaan, Dr. Schaepmanplein, Forstmanstraat, Jan Overdijkstraat, Haarmanstraat en Van Eimerenstraat.

Zoo blijve in dankbare herinnering het vele goede, door twee geestelijke adviseurs en drie leeken-pioniers onder de schutse van ‘‘St. Joseph’’ voor de katholieke arbeiders in Utrecht verricht.’

De Jan Overdijkstraat gaat als onderdeel van Complex 2 van woningbouwvereniging ‘Prinses Juliana’ door het leven. Omdat het, zeker in de tijd dat dit complex tot stand kwam (begin vorige eeuw) nog heel gebruikelijk was dat katholieke gezinnen groot zijn, werd in de bocht van deze straat ook nog complex 5 gebouwd. Dit zijn vier speciale woningen voor grote gezinnen en de laatste die ‘Prinses Juliana’ voor de Tweede Wereldoorlog liet bouwen.

De plannen voor complex 2 werden in eerste instantie afgewezen omdat ze in de ogen van de overheid te luxe waren. De afwijzing werd verdedigd met de opvatting dat het zulke luxe woningen zijn ‘dat het wel middenstandswoningen lijken’! Daarom moesten onderhandelingen de partijen op één lijn brengen en dat viel niet mee. Alle tegenslagen vertraagden de bouw van de 252 geplande woningen aanzienlijk. De eerste kwamen pas in 1928 beschikbaar en het ging in totaal vijftien jaar duren voordat het gehele project gereed is. Het zijn dan wel meer woningen geworden.

De woningen in de Jan Overdijkstraat werden ontworpen door architect Rietbergen. Het zijn uiteindelijk 102 woningen geworden die niet allemaal dezelfde afmetingen hebben.

Over een winkel in deze straat was tot de StraatReünie van 3 juli 2011 in het Museum van Zuilen niets bekend, maar tijdens deze reünie vertelde een mevrouw over de heer De Bruin die de voorkamer van nummer 53 ingericht had als kruidenierswinkeltje. Dus zijn we nu op zoek naar een foto van deze winkel(ier).

Een andere aanvulling werd ook nog gemeld: op nummer 36 woonde mevrouw Hattink. Zij gaf pianoles, en… zij stond model voor de Mariafiguur die in het keramiektableau verwerkt werd naast de ingang van de St.-Ludgeruskerk. – Het tableau kon met de sloop van de kerk niet gespaard worden. Hiervoor in de plaats werd een muurschildering op ware grootte aangebracht op de zijmuur van de flat aan de Amsterdamsestraatweg die op de plaats van de kerk gebouwd werd. – De bakker kwam er (zoals in zovele straten) aan de deur. Ook de heer Klaarenbeek bijvoorbeeld, hij was de broodbezorger van bakker Versteegen. Klaarenbeek heeft in de Jan Overdijkstraat al snel zijn grote liefde gevonden en begon na zijn huwelijk samen met zijn vrouw een bescheiden kruidenierswinkeltje dat uitgroeide tot een grote zelfbedieningszaak op de hoek van de Johannes Gerobulusstraat en de Van Egmontkade.

Op nummer 57 woonde de familie Ummels. De heer Ummels heeft zich als voorzitter van de buurtvereniging vele jaren ingezet voor de bewoners van de ‘Josephbouw’.

De Jan Overdijkstraat in aanbouw. (Foto: Het Utrechts Archief)

Meer weten over de Jan Overdijkstraat en/of Zuilen: www.museumvanzuilen.nl

[1] P.J. staat voor Prinses Juliana. De Rooms-katholieke woningbouwvereniging ‘Prinses Juliana’ zou eigenlijk ‘St.-Jopseph’ gaan heten, maar in 1909, het jaar van oprichting, werd een prinsesje geboren. Het bestuur koos toen voor de naam ‘Prinses Juliana’.

Oud Nieuws 7 december 1959

Schoorsteen in brand

Zondagmiddag om drie uur vloog de schoorsteen van perceel 87 in de Utrechtse Balderikstraat in brand. De vrijwillige Zuilense brandweer doofde het vuur.

Fotobijschrift: De fotograaf is weer eens te laat geweest. Zijn fiets staat er nog, voor het raam van nummmer 87.

Oud Nieuws 5 december 1962

Ondeugdelijke schoorstenen

Driemaal heeft de Utrechtse brandweer te hulp moeten komen omdat er moeilijkheden waren ontstaan met een petroleumkachel of schoorstenen.

Mejuffrouw W.A. Waterland, die op kamers woont in perceel Hieronymusplantsoen 2, is tegen haar petroleumkachel gelopen, zodat hij om viel. Een matras raakte in brand. Met een nevelstraal is het vuur gedoofd.

Voorts heeft de brandweer omstreeks 22.30 uur de brandende kachel het huis uit gedragen van de familie Van den Boogaard, Hazelaarstraat 76. De heer Van den Boogaard had hulp ingeroepen, omdat hij op een zolderkamer gassen had geroken. Hij had goed geroken, want het bleek dat er scheuren in de schoorsteen zaten:

Verder heeft de brandweer een schoorsteenbrand moeten blussen in het tehuis van de zusters van Goddelijke Voorzienigheid aan de St.-Ludgerusstraat 1. De enkele jaren oude teerlaag in de schoorsteen had vlam gevat. Veel schade werd er overigens niet aangericht.

Fotobijschrift: Het klooster in de St.-Ludgerusstraat, hoek St.-Willibrordusstraat. Werd eind jaren zeventig gesloopt om plaats te maken voor de flats van de Ludgerhof.

Oud Nieuws 29 oktober 1935

 

“ONS GENOEGEN” VIERT FEEST.

ZUILEN, 28 Oct. – De Mondaccordeonvereeniging “Ons Genoegen”, directeur de heer J.C. van Dort, gaf Zaterdagavond een uitvoering in het Pastoor Schiltehuis.

Na een kort welkomstwoord van den voorzitter, den heer Kool, hield de eerevoorzitter, burgemeester O. Norbruis, een korte toespraak waarin hij de blauw-witte kleuren der vereeniging als een symbool beschouwde en er op aandrong, de kleuren onbesmet te bewaren.

Het door de jeugdige accordeonisten daarna gebodene oogstte bij de geheel gevulde zaal een dankbare waardeering. Ook het duo Kronenburg-Langerak, dat den avond opluisterde, verwierf veel succes.

De avond kon als een waar feest beschouwd worden.

Fotobijschrift: Weet niet of deze foto van bovenstaand bericht is, maar dit zijn wél de leden van ‘Ons Genoegen’, én zij staan en zitten op het podium van het Pastoor Schiltehuis.

Oud Nieuws 23 oktober 1943

BEHANG, partijtjes behang  van  1 en 3 rol prijs 40 ct. p. rol, gasgeiser compl. zonder gebreken f 60, 2-pers. waschtafel (witgeschild.) met compl. waschstellen f 80. W. A. Innikel, Hubert Duyfhuys-straat 4, Zuilen.

Mevrouw Innikel staat samen met de hond naast haar winkel aan de Hubert Duyfhuysstraat 4. Mevrouw Innikel heeft in de Tweede Wereldoorlog onderdak verleend aan een aantal onderduikers, waarvoor zij later een oorkonde kreeg. Haar zoon Sjerk werd verraden en na door de bezetter te zijn gearresteerd zodanig gemarteld (om zijn kennis over het doen en laten van zijn moeder) dat hij aan zijn verwondingen in mei 1945 in het Duitse Wöbbeling overleed.

Oud Nieuws 22 oktober 1956

Roetrijke zaterdag in noordelijk Utrecht

Vette laag bedekte straten en ruiten

(van een onzer verslaggevers)

Wie letterlijk en figuurlijk onder de rook van een staalfabriek woont, weet dat er wel eens ietwat roet neerdwarrelt. Maar zaterdagmiddag was het de Zuilenaren, die bij de Demka aan de Amsterdamsestraatweg te Utrecht wonen, al te bar: een schoorsteen van deze fabriek gooide er zoveel roet uit, dat de omgeving bedekt werd onder een millimeters dikke laag vet roet.

De huisvrouwen, die dachten er knap bij te zitten voor de zondag, keken deerlijk op hun neus. Maar met bezems en sponzen begonnen zij onmiddellijk het zwart op straat en vensterruit te verwijderen. Tegen zes uur was het leed zo goed als geleden, in deze wijk, waar velen met zwarte vegen op het gezicht rondliepen…

Maar bij wijze van laatste zwarte ademtocht braakte de schoorsteen, net toen alles weer schoon was, nog een dikke roetgolf uit, die met een bijna als angstgehuil klinkende kreet werd begroet. “We kunnen weer opnieuw beginnen”, jammerde men, maar gelukkig viel het nogal mee. Zoiets hebben we nog nooit gehad, zei een der gedupeerde huisvrouwen, mevrouw G. van Montfoort, Wethouder D.M. Plompstraat 7. Ze zijn zeker de pijp aan het schoonmaken…

Wat verderop legde mevrouw Mols van Amsterdamsestraatweg 695 bis de laatste hand aan de strijd tegen het roet. Een pikzwarte hand liet zij zien. Ik ging met deze hand even langs de leuning van de buitentrap, zo verklaarde zij.

Het was al roet, wat de Zuilenaren in deze omgeving bezig hield. En wat zegt de Demka er zelf van?

Een ongelukkige samenloop van omstandigheden, aldus deelde men desgevraagd mee. Door het ontbreken van trek in de schoorsteen, die moest worden opgewarmd, verzamelde al het roet zich in het rookkanaal totdat dit vol zat. Toen barstte het roet er uit en het regenachtige weer sloeg alles neer.

Zodra men het bemerkte, werd ingegrepen. De zaak is grondig onderzocht, aldus zei men bij de Demka, en er zijn thans maatregelen genomen om herhaling te voorkomen.

Wat zich zaterdagmiddag voordeed is voor het laatst geweest, want, zo zei men nadrukkelijk, het kan niet meer.

De Wethouder D.M. Plompstraat en omgeving te Utrecht werden zaterdagmiddag met bezemen gekeerd om de vette roetlaag te verwijderen, die uit een schoorsteen van de nabij gelegen staalfabriek neergedwarreld was.

 

 

Oud Nieuws 8 juni 1937 (ochtend-én avond(!) editie)

Oud Nieuws 8 juni 1937 (ochtend-editie)
Prins Bernhard te Utrecht
Bezoek aan twee industrieën.

Prins Bernhard werd bij de Demka-fabrieken natuurlijk rondgeleid door de heer A.S. de Muinck Keizer zelf.

Prins Bernhard werd bij de Demka-fabrieken natuurlijk rondgeleid door de heer A.S. de Muinck Keizer zelf.

Gisteren heeft Prins Bernhard in gezelschap van zijn tijdelijken adjudant jhr ir W.G. Röell een bezoek gebracht aan twee Utrechtsche industrieën. Lees verder